Μια μέθοδος προσδιορισμού της ταχύτητας του ήχου στον αέρα με ένα μεγάφωνο, δύο μικρόφωνα και έναν παλμογράφο διπλής δέσμης.
Το Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών (ΕΚΦΕ) Ιωαννίνων προωθεί τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών μέσω πειραμάτων.
Η Wimshurst ποτέ δεν πεθαίνει.
Όταν μια Wimshurst χαλάσει, συχνά επισκευάζεται με υλικά του εμπορίου.
Παραγωγή και ανίχνευση διοξειδίου του άνθρακα με Arduino.
Ένας Arduino συνδέεται με τον ανιχνευτή διοξειδίου του άνθρακα ccs811 και προσδιορίζεται το διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται όταν σόδα αντιδρά με οξικό οξύ.
Μέτρηση pH διαλύματος με Arduino.
Το pHμετρο συνδέεται με Arduino που έχει ενσωματωμένο ένα κώδικα προσδιορισμού του pH διαλύματος. Δείχνουμε πως γίνεται η μέτρηση του pH ενός διαλύματος.
Τρεις μέθοδοι προσδιορισμού της επιτάχυνσης με φωτοπύλες.
Η πρώτη μέθοδος είναι με μια φωτοπύλη και οι άλλες δυο με δυο φωτοπύλες. Για κάθε μέθοδο δίνεται ένας τύπος που προσδιορίζει την επιτάχυνση χρησιμοποιώντας ορισμένες ποσότητες, όπως το μέγεθος του πετάσματος που κόβει τη δέσμη, το χρόνο αποκοπής της δέσμης, το χρόνο περάσματος από τη μία φωτοπύλη κ.α.
Αρμονικός ταλαντωτής με τετραγωνική διέγερση.
Στο κάτω μέρος της μάζας του ελατηρίου υπάρχουν μαγνήτες, ενώ ένα πηνίο που υπάρχει από κάτω και συνδέεται με γεννήτρια συχνοτήτων, διεγείρει το σύστημα σε εξαναγκασμένη ταλάντωση. Στη συχνότητα συντονισμού το πλάτος των ταλαντώσεων αυξάνει κατά πολύ. Περιγράφουμε παρακάτω ένα φαινόμενο που παρατηρήσαμε όταν διεγείραμε το σύστημα με τετραγωνικούς παλμούς. Υπάρχει μια κύρια συχνότητα συντονισμού f, που είναι η ίδια με τη συχνότητα συντονισμού αρμονικής εξόδου της γεννήτριας, και πολλές δευτερεύουσες. Οι δευτερεύουσες είναι f/3, f/5, f/7 κ.ο.κ. Σε αρμονική έξοδο δεν παρατηρούνται δευτερεύουσες συχνότητες συντονισμού.
Το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο.
Η φωτοκάθοδος φωτίζεται από μπλε LED spot και η τάση ανόδου-καθόδου είναι ανασχετική. Προσδιορίζουμε πειραματικά τη σχέση τάσης-έντασης για αποστάσεις φωτεινής πηγής-καθόδου 20 εκ. 28 εκ. και 40 εκ. Βρίσκουμε ότι και οι τρεις καμπύλες μηδενίζονται για την ίδια τιμή ανασχετικής τάσης, που δηλώνει ότι η μέγιστη ενέργεια των φωτοηλεκτρονίων δεν εξαρτάται από την ένταση του φωτός που φωτίζει την φωτοκάθοδο.
Ο πυκνωτής και ο νόμος του Ωμ.
Αν συνδέσουμε έναν πυκνωτή σε πηγή εναλλασσόμενης τάσης, θα έχουμε εναλλασσόμενο ρεύμα στο κύκλωμα της ίδιας συχνότητας. Ο πυκνωτής στην εναλλασσόμενη τάση ακολουθεί το νόμο του Ωμ με την έννοια ότι η ένταση είναι ανάλογη της τάσης. Ο λόγος της τάσης μεταξύ των ακροδεκτών και της έντασης ονομάζεται εμπέδηση και είναι ανάλογη της συχνότητας. Στο κύκλωμα συνδέουμε ένα πυκνωτή 10 μF στη πρίζα (230 V~, 50 Hz) και μετράμε την ένταση του ρεύματος.
Β΄ Νόμος του Νεύτωνα.
Χρησιμοποιώντας μια μόνο φωτοπύλη και το 2x2 χρονόμετρο, επιβεβαιώνω το Β΄ Νόμο του Νεύτωνα για αμαξίδιο που έλκεται από βάρος αναρτημένο στην άκρη του νήματος. Η ενεργός μάζα του αμαξιδίου είναι μεγαλύτερη από την πραγματική του μάζα κατά το μισό της μάζας των τροχών. Αυτό οφείλεται στην ροπή αδράνειας των τροχών.
Μια πειραματική μελέτη της αρχής διατήρησης της ορμής.
Στο πείραμα αυτό τα αμαξίδια εκκινούν ταυτόχρονα, κινούμενα προς αντίθετες κατευθύνσεις, εξ αιτίας της εκτίναξης ενός ελατηρίου που αρχικά βρίσκεται συμπιεσμένο σε ένα από αυτά. Για τη χρονομέτρηση χρησιμοποιούνται τερματικοί διακόπτες που ενεργοποιούνται καθώς το αμαξίδιο τους προσπερνά, και οι οποίοι συνδέονται στο 2x2 χρονόμετρο. Το χρονόμετρο δίνει δυο χρονικές στιγμές της κίνησης του κάθε αμαξιδίου. Οι χρονικές αυτές στιγμές χρησιμοποιούνται μαζί με τις αντίστοιχες συντεταγμένες για τον προσδιορισμό της αρχικής ταχύτητας των αμαξιδίων. Οι ορμές προσδιορίζονται σαν τα γινόμενα των αρχικών ταχυτήτων και των μαζών.
Με ποιά ταχύτητα διαδίδονται οι ηλεκτρικοί παλμοί;
Οι ηλεκτρικοί παλμοί, και, εν γένει, τα ηλεκτρικά σήματα, διαδίδονται κυματικά σε ένα καλώδιο. Είναι, άραγε, η ταχύτητά τους ίση με την ταχύτητα του φωτός στο κενό; Όπως δείχνω με το παρακάτω πείραμα, η ταχύτητά τους είναι μικρότερη της ταχύτητας του φωτός, αλλά της ίδιας τάξης μεγέθους.
Κινητό στο εργαστήριο; Ασφαλώς.
Δύο έννοιες της ακουστικής που συνδέονται στενά μεταξύ τους. είναι το πλάτος και η ένταση ενός ακουστικού κύματος. Σε κάθε σημείο του χώρου στον οποίο διαδίδεται ένα ακουστικό κύμα, κάποια ποσότητα, όπως η πίεση ή η πυκνότητα, κάνουν ταλαντώσεις και λέγοντας πλάτος του ήχου σε κείνο το σημείο εννοούμε το πλάτος αυτών των ταλαντώσεων. Όμως ο ήχος είναι και μια ροή ενέργειας από την πηγή στον χώρο έξω από αυτή και η ενέργεια ανά μονάδα χρόνου που περνά κάθετα σε μια μικρή επιφάνεια στο σημείο Α, διαιρούμενος με το εμβαδόν της επιφάνειας, δίνει την ένταση στο σημείο Α.
Χάρη στην αρχή διατήρησης της ενέργειας, όση ενέργεια μπαίνει σε ένα σφαιρικό φλοιό με κέντρο την ακουστική πηγή, τόση βγαίνει απ΄ αυτόν στον ίδιο χρόνο. Γι΄ αυτό το λόγο περιμένουμε η ένταση του ήχου να είναι αντιστρόφως ανάλογη με το τετράγωνο της απόστασης από την πηγή. Στο πείραμα που παρουσιάζω παρακάτω δείχνω ότι το πλάτος του ήχου είναι αντιστρόφως ανάλογο με την απόσταση από την πηγή, επομένως η ένταση πρέπει να είναι ανάλογη με το τετράγωνο του πλάτους. Το συμπέρασμα αυτό μπορεί να εξαχθεί κι από τη θεωρία του Γραμμικού Αρμονικού Ταλαντωτή η ενέργεια του οποίου είναι ανάλογη του τετραγώνου του πλάτους των ταλαντώσεων.
Στο πείραμα αυτό, αντί για κανονική γεννήτρια ήχου, χρησιμοποιώ ένα κινητό με την εφαρμογή Phyphox.
Συντονισμός στην 3η αρμονική.
Κάθε περιοδική κυματομορφή συχνότητας ν μπορεί να αναλυθεί σε μια σειρά αρμονικών κυματομορφών με συχνότητες ακέραια πολλαπλάσια του ν. Σε ορισμένες από αυτές τις κυματομορφές, οι αρμονικές που είναι άρτια πολλαπλάσια του ν δεν υφίστανται. Παράδειγμά τέτοιας κυματομορφής είναι η τετραγωνική. Αυτή η κυματομορφή αναλύεται σε 3η, 5η, κλπ αρμονικές συνιστώσες.
Πως θα μπορούσαμε να αναλύσουμε μια τετραγωνική κυματομορφή σε αρμονικές συνιστώσες; Αν δίνουμε μια τετραγωνική κυματομορφή τάσης σε ένα μεγάφωνο, με χρήση κατάλληλων αντηχείων μπορούμε να απομονώσουμε οποιαδήποτε από τις αρμονικές συνιστώσες της. Για να γίνει αυτό πρέπει ο ήχος του μεγαφώνου να περάσει μέσα από αντηχεία που συντονίζουν στην αρμονική που θέλουμε να "φιλτράρουμε". Στο παρακάτω βίντεο δείχνουμε την πειραματική διαδικασία.
Wimshurst: Leyden jars ή πυκνωτές του εμπορίου;
Όταν μας δείξουν μια γεννήτρια Wimshurst, ένα από τα πρώτα πράγματα που προσέχουμε είναι τα δύο "ποτηράκια", ένα δεξιά και ένα αριστερά. Τα δύο αυτά ποτηράκια συνδέονται με την υπόλοιπη γεννήτρια, αλλά και μεταξύ τους, με ένα περίπλοκο σύστημα. Τα ποτηράκια αυτά μπορεί να σπάσουν. Δεν μπορούν να αντικατασταθούν με συνηθισμένα ποτήρια, αλλά ούτε υπάρχουν ανταλλακτικά στο εμπόριο. Ένα άλλο πρόβλημα που έχουν οι γεννήτριες με τα ποτηράκια είναι ότι γίνονται βαριές χωρίς λόγο.
Οι περισσότεροι φυσικοί ξέρουν ότι αυτά τα ποτηράκια είναι πυκνωτές. Για την ακρίβεια έχουν χωρητικότητα περί τα 100 pF το καθένα, άρα η συστοιχία των δυο είναι 50 pF. Αλλά, σπάνια τα αντικαθιστά κανείς με πυκνωτές του εμπορίου. Μου είναι δύσκολο να καταλάβω το λόγο. Ίσως επειδή δεν ξέρουν τι πυκνωτές να βάλουν στη θέση τους. Ίσως γιατί νομίζουν ότι έτσι θα γίνει επικίνδυνη. Ίσως ακόμα να το θεωρούν "ιεροσυλία".
Εγώ πιστεύω ότι καλό θα ήταν να αντικαθιστούσαμε αυτά τα ποτηράκια με πυκνωτές. Η μηχανή θα είναι εξίσου λειτουργική και καθόλου πιο επικίνδυνη. Στο βίντεο λειτουργώ μια Wimshurst με πυκνωτές αντί ποτηράκια.
Συντονισμένη ακουστική επικοινωνία
Ένα ακουστικό αντηχείο ενισχύει τον ήχο μιας ηχητικής πηγής στο εσωτερικό του, όταν η συχνότητά της βρίσκεται στη ζώνη συντονισμού του. Στη λήψη αρμονικών ακουστικών κυμάτων, ομοίως, το ακουστικό αντηχείο ενισχύει τον ήχο που δέχεται και έχει συχνότητα μέσα στη ζώνη συντονισμού του. Με το πείραμα αυτό θέλω να δείξω ότι αντηχεία που βρίσκονται το ένα απέναντι από το άλλο και συντονίζουν στην ίδια συχνότητα έχουν εξαιρετικά καλή επικοινωνία όταν η ηχητική πηγή στο εσωτερικό ενός από αυτά παράγει ήχο μέσα στη ζώνη συντονισμού του αντηχείου.
Επιβεβαίωση του Β΄ νόμου του Νεύτωνα με αμαξίδιο.
Για να είναι αποτελεσματική η επιβεβαίωση του νόμου πρέπει να ληφθούν υπ΄ όψιν 2 παράγοντες που πολλές φορές αμελούνται: η τριβή και η ροπή αδράνειας των τροχών. Η ασκούμενη δύναμη στο σύστημα είναι το βάρος της έλκουσας μάζας και η γραφική παράσταση της δύναμης ως προς το γινόμενο της συνολικής μάζας επί την επιτάχυνση είναι ευθεία με μοναδιαία κλίση. Η ευθεία αυτή τέμνει τον κατακόρυφο άξονα στη δύναμη της τριβής.
Δείχνω με ποιες γραφικές παραστάσεις μπορεί να επιβεβαιωθεί η ομαλά επιταχυνόμενη κίνηση του αμαξιδίου αλλά και πως μπορεί να προσδιοριστεί γρήγορα η επιτάχυνση χωρίς γραφική παράσταση.
Ακουστικός συντονισμός
Είναι γνωστός ο συντονισμός διαπασών και αντηχείου, χάρη στον οποίο, όταν το διαπασών τοποθετηθεί στο αντηχείο, ενισχύεται ο ήχος του. Όμως, και ένα μεγάφωνο συνδεδεμένο με έναν ενισχυτή ακουστικών συχνοτήτων μπορεί να ενισχυθεί, όταν τοποθετηθεί μέσα στο αντηχείο και παράγει ήχο της συχνότητας συντονισμού. Δείχνουμε πως, με τη βοήθεια ενός μεγαφώνου που παράγει ήχο κοντά στη συχνότητα συντονισμού ενός αντηχείου, μπορούμε να προσδιορίσουμε τη συχνότητα συντονισμού του τελευταίου.
Κουκιδοταινία επιταχυνόμενης κίνησης.
Δείχνω πως μπορώ να αναλύσω κομμάτια κουκιδοταινίας επιταχυνόμενης κίνησης. Όταν δεν απαιτείται να επιβεβαιώσω ότι η κίνηση είναι ομαλά επιταχυνόμενη, η ανάλυση είναι απλή και εύκολα προσδιορίζεται η επιτάχυνση. Χωρίς να προσδιορίσω τις ταχύτητες στα διάφορα σημεία της κουκιδοταινίας, μπορώ εύκολα να κάνω γραφικές παραστάσεις ευθείας με τις οποίες επιβεβαιώνω ότι η κίνηση είναι ομαλά επιταχυνόμενη. Τέλος, η ταχύτητα σε κάθε σημείο της κουκιδοταινίας μπορεί να προσδιοριστεί εύκολα και με ακρίβεια.
Επιβεβαίωση του Β΄ Νόμου του Νεύτωνα με σύγχρονα μέσα.
Δείχνω μια ευέλικτη και ακριβή επιβεβαίωση του Β΄ Νόμου του Νεύτωνα χρησιμοποιώντας μια φωτοπύλη και ένα ακριβές χρονόμετρο.
Ακριβής χρονομέτρηση κυλίνδρου που κυλίεται σε κεκλιμένο επίπεδο.
Το κεκλιμένο επίπεδο είναι διπλό: στο κάτω μέρος του υπάρχουν τρία μπουτόν στη ίδια ευθεία και στο πάνω μέρος του δυο παράλληλες πτέρυγες που πάνω τους κυλίεται ο κύλινδρος. Κυλιόμενος ο κύλινδρος πατάει τα τρία μπουτόν διαδοχικά. Οι διακόπτες είναι καλωδιωμένοι και καταλήγουν σε τρεις μπανάνες. Αυτές συνδέονται σε κατάλληλα χρονόμετρα και, μετά την κύλιση, τα χρονόμετρα δείχνουν τον χρόνο που πατήθηκε το δεύτερο μπουτόν ενώ, με το πάτημα ενός πλήκτρου του χρονομέτρου, δείχνουν το χρόνο που πατήθηκε το τρίτο μπουτόν. Ο χρόνος ξεκινά με το πάτημα του πρώτου μπουτόν. Για τον υπολογισμό της επιτάχυνσης του κυλίνδρου, εφαρμόζεται ένας τύπος που χρησιμοποιεί αυτούς τους δυο χρόνους και τις συντεταγμένες του δεύτερου και τρίτου μπουτόν. Το πρώτο μπουτόν έχει συντεταγμένη μηδέν.
Στο πείραμα εξετάζουμε αν η σχέση μεταξύ της επιτάχυνσης και του ημιτόνου της γωνίας φ του επιπέδου είναι γραμμική.